Zoals in vorig nummer aangekondigd werd, zal in deze bijdrage gepoogd worden de gebeurtenissen van 19 augustus 1914 te Boutersem te reconstrueren aan de hand van officiële documenten uit het Legerarchief. De nodige gegevens daartoe hebben we kunnen vinden in het Centrum voor Historische Documentatie dat verbonden is aan de Diensten van de Generale Staf van de Krijgsmacht te Brussel. Deze gegevens laten ons toe een. tamelijk concreet beeld te krijgen van de feitelijke achtergrond van de gebeurtenissen die zich die dag in onze gemeente afgespeeld hebben:

Opmerkelijk in dit verband is wel het feit dat de geraadpleegde documenten allen slechts handelen over algemeenheden, zoals de bewegingen van de diverse legerafdelingen en dergelijke, maar dat er nergens ook maar met één woord gerept wordt over het verloop van de gevechten zelf te Boutersem; er wordt enkel vermeld dat er gevochten is geworden, maar meer ook niet. Tengevolge van deze karige berichtgeving in de officiële documenten is het ons dan ook niet mogelijk op dit ogenblik een historisch verantwoord verslag te brengen van de eigenlijke gevechten aan de Oude Vijvers en hebben we ons noodgedwongen moeten beperken tot het schetsen van het algemeen kader waarin de betrokken feiten zich afgespeeld hebben.

Om te beginnen nog een paar gegevens over het 3de Linieregiment dat bij de gevechten te Boutersem betrokken was.

Op 3 augustus 1914, bij het uitbreken van de oorlog, was het 3de Linieregiment, dat onder bevel stond van kolonel Decour, gekazerneerd, te Oostende en te Ieper. Samen met het 23ste Linieregiment. vormde het de 3de Gemengde Brigade, die op zijn beurt weer een onderdeel was van de 1ste Legerafdeling die belast was met de verdediging.van de Getelinie.
Bij het uitbreken van de oorlog telde het, 3de Linieregiment 47 officieren en 1.75I onderofficieren en soldaten, verdeeld over 3 bataljons van 4 compagnieën elk, wat het totaal dus op 12 compagnieën brengt, aangevuld net een compagnie machinegeweren en mobiele artillerie.

Onmiddellijk na het uitbreken van de vijandelijkheden wordt het 3de linieregiment per trein overgebracht van Oostende naar Tienen om er samen met andere Belgische legereenheden post te vatten op de Getelinie.

Terwijl het gros van het Belgisch Leger ( Veldleger ) via Leuven en Mechelen terugtrekt op Antwerpen, leveren de achterhoeden van het 3de Linieregiment herhaaldelijk verbitterde en bloedige gevechten met de oprukkende Duitse troepen. Zo ondermeer weerstaat op 18 augustus te Grimde bij Tienen een afdeling van 5 compagnieën uit het 3de Linieregiment urenlang aan de stormloop der Duitsers, waarbij aan Belgische zijde bijna de helft der manschappen verloren gaat.

Om aan de omsingeling en vernietiging door de Duitsers te ontkomen, trekt het restant van deze afdeling zich in de namiddag tezamen met de overige afdelingen van het 3de Linieregiment, via Tienen en Kumtich op Boutersem terug, waar het 's avonds toekomt en er nog een woelige nacht beleeft ingevolge de steeds voortdurende voorpostgevechten en de doortocht van terugtrekkende troepen.

Ondertussen namen de Duitsers Tienen in en bezetten ze reeds Kumtich tegen de avond van de 18de augustus.

Terwijl dit alles zich afspeelt, verlaten de troepen van het 23ste Linieregiment, die ten Noorden van de Leuvensesteenweg liggen en door de snelle opmars der Duitsers„ gevaar lopen ingesloten te worden, hun stellingen tijdens de nacht, ze ontwijken de vijandelijke troepen die de grote baan controleren, maken een omweg langs Kerkom en bereiken aldus tegen 3 u in de morgen van de I9de augustus Boutersem, waar zij legeren.

Ondertussen krijgt het 3de Linieregiment, dat ingevolge de gevechten te Grimde tot 2 bataljons gereduceerd is, tijdens de nacht bevel om nieuwe stellingen te gaan innemen in de hoop aldus de aftocht van het gros van het Belgisch Leger beter te kunnen dekken. Deze nieuwe orders worden echter gegeven op een bijzonder ongunstig ogenblik daar het regiment reeds op weg is naar Boutersem, en Kumtich reeds in handen is van de Duitsers; de wegen zitten bovendien boordevol vluchtelingen en terugtrekkende soldaten. De bevelen worden niettemin stipt uitgevoerd.

Het 1ste bataljon, dat nog uit 3 compagnieën bestaat, neemt onmiddellijk stellingen in op strategische punten tussen Willebringen en Kumtich (1ste Cie), langs de Leuvensesteenweg (2de Cie) en ten noorden van Honsem (3de Cie).

Het 2de bataljon zijnerzijds verzamelt te Roosbeek en verlaat deze plaats rond 21 uur, om de aangegeven voorposten te gaan bezetten. Tijdens de opmars worden ze door de Duitsers hevig onder vuur genomen, zodat de tocht slechts moeizaam vordert. Het is dan ook reeds middernacht, als de troepen eindelijk de aangewezen punten bereiken.

De 1ste Cie. neemt stelling op de Leuvensesteenweg, iets vóór Kumtich en een 300 meter voorbij kilometerpaal 40; de 2de Cie. op de Galgenberg (hoogte 84) ten Noorden van de Leuvensesteenweg (de grote baan); de 3de en 4de Cie. tenslotte, zouden posities moeten innemen hebben respectievelijk op het kruispunt van de baan Kuntich-Vissenaken met de baan Tienen- St. Joris-Winge en aan de Velpebrug, waar deze rivier de baan Tienen-St.Joris-Winge kruist.

In de loop van de nacht echter komt op het hoofdkwartier het bericht binnen dat de stellingen, die aan beide laatstgenoemde compagnieën toegewezen werden, inmiddels reeds door de vijand bezet zijn.

Tegen 4 uur in de morgen van de 19de augustus beveelt het hoofdkwartier van de 1ste Legerafdeling dan ook de terugtrekking van alle voorposten naar Leuven,

De 3 compagnieën van het 1ste bataljon en de 1ste en 2de compagnieën van het 2de bataljon ontvangen het bevel tegen 5.00 uur in de morgen, zij vertrekken onverwijld en bereiken in de loop van de dag veilig Leuven.

Het regiment blijft echter zonder enig nieuws van de 3de en 4de Cie. Veel later pas heeft men kunnen vaststellen, dat deze beide compagnieën het bevel tot de aftocht nooit ontvangen hebben, daar de boodschappers hen niet meer hebben kunnen bereiken. Zij verlaten hun stellingen dan ook maar pas tegen de morgen wanneer het reeds te laat is;.beide compagnieën zijn nog tot in Boutersem geraakt; waar ze echter in de buurt van de Oude Vijvers door de oprukkende Duitsers omsingeld worden.

In de hevige gevechten die daarop volgen en die bijzonder bloedig zijn, lijden de Belgische strijdkrachten zware verliezen aan manschappen, terwijl de overlevenden door de Duitsers krijgsgevangen gemaakt worden. Tijdens deze gevechten worden kapitein-commandant Louis (4de Cie) en onderluitenant Westendorp (3de Cie) gedood; kapitein-commandant Godeaux (3de Cie) van zijn kant wordt zwaar.gekwetst en krijgsgevangen genomen, evenals onderluitenant Verstocken  (4de:Cie).

Tot zover de officiële legerdocumenten over de.gebeurtenissen in en rond Boutersem op 18 en 19 augustus 1914

Zoals hoger reeds gezegd krijgen we voldoende gegevens betreffende de troepenbewegingen van het 3de Liniereginent en het algemeen kader, waarin de gevechten zich afgespeeld hebben; waardoor we een degelijk inzicht krijgen in, de chronologische volgorde van de gebeurtenissen van die dagen.

Over het eigenlijke verloop:van de gevechten zelf vernemen we echter hoegenaamd niets, evenmin ten andere als over het aantal gesneuvelden, gekwetsten en krijgsgevangenen aan Belgische zijde, wat toch verwonderlijk is als men in overweging neemt dat, volgens de geraadpleegde legerdocumenten, bij deze gevechten 2 compagnieën op normale oorlogssterkte volledig verloren gingen.
 

We hopen in een volgende bijdrage op dit punt neer licht te kunnen werpen.

GEYSENS R &. DORMAELS P.