|
Inleiding
Bij herhaalde inzagen van doop-, huwelijks-
en dodenregisters van Butsel is het ons dadelijk opgevallen dat meerdere daarin
voorkomende familienamen totaal verdwenen waren, dat anderen op het punt staan
te verdwijnen en dat slechts enkele, waaronder de oudste, tot op heden hebben
stand gehouden. Vele van deze namen zijn door huwelijken niet alleen uit
naburige parochies naar Butsel overgewaaid, maar ook van soms ver afgelegen
gemeenten, zodat bij menig lezer de vraag zal rijzen, hoe, in een tijd dat
praktisch niemand over een eigen vervoermiddel beschikte en het openbaar
vervoer niet of nauwelijks bestond, deze kennismakingen tot stand heiben kunnen komen. Ook wij kunnen daarop geen antwoord geven bij gebrek aan gegevens
daaromtrent. Alleen kunnen we vermoeden dat dit zou kunnen gebeurd zijn op
kermissen en jaarmarkten te Leuven, Tienen en St.-Truiden, waar, zo
veronderstellen we althans... jonge meisjes van Butsel hun meester gingen
dienen.
Een ander opvallend feit is dat sommige familienamen door één en dezelfde
pastoor op verschillende wijzen worden geschreven. Blijkbaar gebeurde dit omdat
de meeste mensen hun naam niet konden schrijven en de pastoor enkel aangewezen
was op de dialectklanken, waarmee ze hun naam uitspraken.
Een paar voorbeelden: Van der Veust voor Vander Vorst, Robits voor Robbeete,
Emelers voor Hemelaers, Kollaert voor Collaer, enz.., Daarom hebben wij er de
verschillende schrijfwijzen van deze families tussen haakjes bijgeschreven.
Hier nog een paar opmerkingen ter verduidelijking van door ons aangehaalde
beweringen.
1. Vooreerst het feit van de sluiting der kerken en der parochiale registers (1797
- 1802) bij dekreet van de Franse bezetters. In de registers van Butsel staat
daarover de volgende formule geschreven: Ce registre est clos le deux novembre
mille sept cent nonante sept par moi soussigné secrétaire de la municipalité du Canton (De Boutersem). H. Raddoux. Afstempeling met zegel van het canton. In de
rand van het zegel lezen we: Canton de Bautersem, dist, de la Dyle. Het zegel
is ovaal en het wapenbeeld totaal onduidelijk.
2. Het gevolg van het voorgaande was dat dopen, huwelijken en overlijdens in het
geheim gebeurden en op geheimgehouden papiertjes werden ingevuld, waarvan de
meeste verloren zijn gegaan. Immers, voor die periode werden er achteraf
slechts 8 dopen ingeschreven, daar waar er in de vijf voorgaande jaren 33 waren
geweest; huwelijken waren er helemaal niet, evenmin als overlijdens. De zaak
wordt nog begrijpelijker als men ziet dat pastoor Goris zich in december 1799
hoeft laten vervangen, in Januari 1800 weer dienst deed en in februari en juni
1800 weer vervangen werd. Was het een afwezigheid wegens ziekte, of moest hij
zich tussendoor schuilhouden? Zeker is dat hij in juni 1802 zijn functie
geregeld heeft hernomen, tot hij tussen augustus 1802 en oktober 1803 als
pastoor vervangen werd door een nieuwe pastoor, J.F. Muis.
In ieder geval was het een bedroevende tijd, die geestelijken en gelovigen in
hun godsdienstige gevoelens diep had geschokt en ze noopte tot het nemen van
gevaarlijke risico's. Zo schrijft pastoor van Spoelbergh van Boutersem dat hij
een paar begrafenissen heeft gedaan met gevaar voor zijn leven.
We hebben over deze feiten wat breedvoeriger uitgeweid om onze beweringen te
verantwoorden, waarin we zeggen dat we van sommige mensen vermoeden dat ze in de besloten tijd zijn geboren,
gehuwd of gestorven.
Wat de geboortedata van sommigen betreft, moeten we er op wijzen dat deze met
één jaar kunnen verschillen van de werkelijke geboortedata. Dat komt doordat we
ze hebben berekend volgens de door de pastoor vermelde ouderdom bij overlijden
of huwelijk. De pastoor schijnt in vele gevallen de ouderdom slechts
approximatief te kennen, daar hij zeer vaak bij deze aantekeningen de woorden "circiter
= ongeveer" of "fere = bijna" gebruikt. Hierbij staat het vast dat het verschil
hoogstens één jaar kan bedragen.
Ons eerste plan was de lijst te later. beginnen in het jaar 1700. Daartoe hadden
we gehoopt de oude parochiale registers van Roosbeek ter inzage te krijgen.
Immers, zoals pastoor De Bleeckere en pastoor van Spoelbergh, beiden pastoors
van Boutersem, het deservitorschap van de parochie Butsel hebben waargenomen van
1759 tot 1783, jaar waarin een eigen pastoor van Butsel werd aangesteld en zij
geboorten, huwelijken en overlijdens van Butsel in hun respectievelijke registers hebben ingeschreven,
zo hadden de pastoors van Roosbeek hetzelfde gedaan vanaf 1690, en
waarschijnlijk zelfs nog vroeger, tot 1759. We hebben evenwel van ons
oorspronkelijk plan moeten afzien omdat de bij deze periode betrokken registers
van Roosbeek bewaard worden in het Algemeen Rijksarchief te Brussel, hetwelk ze
niet meer mogen verlaten.
Hoe eenvoudig onze werkmethode ook is geweest, namelijk doop-, huwelijks- en
dodenregisters uitpluizen, het is niettemin een werk geweest van lange adem en
daarbij uiteraard zo saai, dat we vaak het opgeven nabij waren. Maar de idee dat
het reeds gepresteerde nutteloos zou zijn gebleven, dat het toch wel enkele Butselaars zou interesseren en dat het geheel toch een unicum zou zijn, dat
andere parochies van uren in de ronde ons zouden kunnen benijden, heeft ons de
moed geschonken om tot het einde te volharden.
Daar we, na verificatie van de verzamelde gegevens, hier en daar iets hebben
moeten rechtzetten en wegens de omvangrijkheid van het materiaal, achten wij een
vergissing niet onmogelijk, temeer daar niet alle pastoors even mededeelzaam
waren in het verstrekken van onontbeerlijke gegevens. Dat zal trouwens niemand
verwonderen, die weet dat er destijds geen voorgeschreven, geijkte formules
waren zoals dat nu wel het geval is, zodat ieder pastoor op eigen gezag
oordeelde, en besliste over de noodzakelijkheid of de overbodigheid van de te
verstrekken gegevens.
BRONNEN
1. Parochiaal register van Boutersem (1690-1765)
Eén enkele band, bevattend dopen, huwelijken en overlijdens, met enkele kleinere
en grotere hiaten, vooral bij huwelijken en overlijdens. Kerkarchief Boutersem.
Afschrift, zoals blijkt uit de geijkte onderschrijving van iedere bladzijde als
volgt: concordantiam cum originali attestor = ik getuig de overeenstemming met
het origineel, ondertekend Carolus, Joannes, Josephus van Spoelbergh, pastoor te
Boutersem 1775-1810
Van het origineel geen spoor. Achteraf werden door
een andere hand de volgende dopen nog ingeschreven uit de periode 1766- 1769,
twee van 1797, twaalf van 1798, acht van 1799, vijftien van 1800 en ten slotte
nog vijf van 1810.
Achteraan in het register werden nog twee verhuringen van kerkgoederen
ingeschreven door pastoor van Spoelbergh, het eerste van 1780, het tweede van
1777. Het geheel is een stevige lederen band (39,3 cm x 17 cm door veelvuldig
gebruik aan de voorkant erg afgeveld, en in vergulde letters de titel dragend "Registrum
Baptisatorum, Matrimoniorum et Mortuorum ab anno 1690 usque ad annum 1766,
renovatum anno 17.. (de twee volgende cijfers door afvelling onleesbaar).
2. Parochiaal register van Boutersem (1775-1852).
Een enkele band, bevattend
dopen, huwelijken en overlijdend, aangelegd door pastoor C.J.J, van Spoelbergh, voortgezet door do pastoors Antoon
Meynckens (1810-1812), Henri Meulemans (1812-1813), Alex Quarteer, 0. Praem.,
regulier kanunnik van de abdij van Diligem (1813-1832), N. Scheys, pastoor van
Vertrijk en Boutersem (1832-1833), H. Roberti (1833-1852).
Origineel. Kerkarchief Boutersem. Lederen band; rug erg beschadigd en met
plakband samengehouden.
3.Parochiaal register van Butsel (1783-1843).
Een enkele band, bevattend dopen, overlijdens en huwelijken, aangelegd door Paul Van
Herberghen (1783-1791),
eerste pastoor van
Butsel na een 149-jarige vacatuur van het pastoorschap, voortgezet door pastoor
C.N.J. Goris (1791-1803), pastoor J.,. Milis (1803-1805), pastoor Jan Henri
Lamberts (1805-1821). F., Thus (1821-1823), pastoor P.J. Brys (1824-1843),
pasvoor J. Van Minsel. Kartonnen omslag met perkamenten overtrek. Slappe band.
Origineel handschrift. Kerkarchief Butsel.
4. Parochiaal register van Butsel (1844-1894).
Eén enkele band, bevattend
dopen, huwelijken en overlijdens, aangelegd door P.J. Bergers, pastoor van
Roosbeek en deservitor van Butsel (1844-1845), voortgezet door pastoor F.
Peeters (1845-1872), pastoor Frans Van Inthoudt (1872-1884), pastoor Peter van
Beveren (1884-1929). Kartonnen omslag met gele linnen overtrek. Slappe band.
Origineel handschrift. Kerkarchief Butsel.
5. Parochiaal register van Butsel (1895-1932).
Eén enkele band, bevattend dopen
en overlijdens, aangelegd door pastoor P. Van Beveren, voortgezet door pastoor
Karel Legrand (1929-1932). Kartonnen omslag met linnen rug, volledig
versleten. Origineel handschrift, Kerkarchief Butsel.
6. Parochiaal
register van Butsel (1895-1932).
Enkele band, bevattend huwelijken en
vormsels, .aangelegd door pastoor P. Van
Beveren, voortgezet door pastoor K. Legrand, Kartonnen omslag. Slappe band,
volledig versleten Origineel handschrift. Kerkarchief van Butsel.
7. Parochiaal register van Butsel (1933-
....).
Drie afzonderlijke banden, deel III
bevattend uitsluitend de doden, aangelegd door pastoor August Van der Auwera (1933-1955), nog steeds gebruikt door pastoor Frans Van Genechten, O. Praem,
regulier kanunnik van de abdij van Averbode (1955- ). Deel II bevat de
huwelijken, deel I de dopen. De formulieren zijn erin vooraf gedrukt en moeten
slechts met namen en data worden ingevuld. Stevige banden in kartonnen omslag een simili-lederen overtrek. Kerkarchief Butsel.
Gebruikte tekens
° = geboren; x = gehuwd met; + = gestorven.
Hier volgt dan de lijst.
De moed om hem volledig chronologisch te ordenen heeft
ons ontbroken.
(wordt vervolgd)
E.H. F. VAN GENECHTEN,
|
