(Vervolg en slot)

Stafkaart Aarschot en onze gevederde vrienden

Ook op ornithologisch gebied is dit de interessantste kaart van het Hageland en er zaten eindelijk een paar verrassingen in.
Voor de veel voorkomende soorten geef. ik gewoon de aantallen, anders vervallen we in herhalingen.

1. Zeer talrijke vogels (boven 500 paar)

We volgen de volgorde van de invulkaarten: houtduif, tortelduif, veldleeuwerik, winterkoning, heggemus, zanglijster, merel, roodborst, zwartkop, tuinfluiter, grasmus, fitis, tjiftjaf, koolmees, pimpelmees, groenling, kneu, vink, huismus, ringmus, spreeuw, fazant.
De meeste van deze vogels voelen zich zowat overal thuis als er maar wat vegetatie is (de leeuwerik uitgezonderd, maar voor hem zijn er altijd wel velden genoeg), voor sommige kan men zelfs geen speciaal biotoop meer aanduiden.

2. Broedparen tussen 26 en 125

3. Tussen 5 en 25 paar

4. Tussen 1 en 5 paar

Dit zijn natuurlijk de belangrijkste gevallen. Zoals gewoonlijk vallen hier de meeste uilensoorten onder. De bosuil komt voor in uitgestrekte bossen; er kunnen wel meer dan 5 paar zijn, maar wie kan dat op één seizoen uitmaken? Voor de kerkuil is de toestand net dezelfde. Van de ransuil heb ik dit keer een nest gevonden; het lag in een vlierstruik op een hoogte van 3 meter in een oud nest. Vrij onverwacht vloog de broedende uil weg toen ik voor de tweede maal onder de struik passeerde; was hij blijven zitten dan had ik hem nooit opgemerkt. Het kleine bos ligt in de omgeving van Zallaken. Ook van deze vogel kunnen er wel meer dan 5 paar zijn.
Dan heb je de torenvalk die volgens mij zeker vooruitgaat; ik weet dat er één gebroed heeft in de toren van het kasteel van Horst; er moeten ook een vijftal paar per stafkaart broeden. Met de kleine bonte specht sta ik ieder jaar voor hetzelfde verschijnsel: waarnemingen in de broedtijd maar geen echt bewijs; toch twijfel ik er niet aan dat er wel enkele paren broeden.
De ijsvogel wordt geregeld gezien in de omgeving van de blauwe molen; als er 5 paar per kaart zijn is dat veel. De grote gele kwik zit in het Hageland aan de rand van zijn broedgebied; aan de Blauwe Molen is er geregeld één te zien; waar watervallen zijn ontbreekt hij niet. Dan heb je de boomkruiper, een vogel gebonden aan oude eikenbossen, die heel moeilijk op te sporen is, maar 's winters veel meer kan gezien worden. Mogelijk zijn er ook meer paren dan ik opgeef, maar men heeft gezegd dat bij twijfel een lagere klasse moest opgegeven worden.

Elk jaar ook een probleem met de fluiter: ik twijfel er niet aan dat deze vogel in het Hageland broedt, maar er zijn er zeer weinig, dit jaar één zingend exemplaar op de noordzijde van de Wijngaardberg. Deze vogel stelt werkelijk veel eisen aan zijn biotoop. Langsheen de Ninglinspo in de Ardennen heb ik eens 10 zangposten geteld over een viertal kilometer. Deze streek leek veel op de noordkant van de Wijngaardberg: vochtig, hoge beuken, met enkele berken als ondergroei en zeker geen te dicht biotoop, de zon moet bij plekken de bodem kunnen verlichten; ook bosbessen groeien er steeds op de bodem. Dergelijke biotopen komen weinig voor.
Dan is er het goudhaantje, dat behoefte heeft aan hoge sparren, zangposten in het Mostingbos in een deel met uitsluitend hoge kerstsparren; in die grootte zijn ze in het Hageland zeer zeldzaam; één zangpost ook in Meetshovenbos, ook daar overwegend naaldbomen.
Nog een probleemvogel: de sprinkhaanrietzanger; ik heb nog geen positief bewijs gevonden, maar de waarnemingen van zangposten in volle broedseizoen zijn zo talrijk geworden dat het niet anders kan of hij moet hier broeden. Ik had 2 zangposten in de Wingevallei.
Eén van de grootste voldoeningen die je als ornitholoog kunt beleven is het eindelijk bewijs van de aanwezigheid van een zeldzame vogel, als alle twijfel eindelijk wegvalt. Daarom zal ik 20 juni nooit meer vergeten.
Die namiddag in het Walenbos gebeurde het: een waterralpaartje met jongen op één van de langzaam stromende beekjes aan het rietveld..
Datzelfde Walenbos herbergt ook een van de weinige houtsnippen in Brabant; verleden jaar in juni een alarmerend exemplaar boven ons hoofd, dit jaar een waarneming in broedtijd op een donkere beek.
Voor het voorlaatste geval wippen we even over naar de Middelberg, die nog voor een deel op de kaart ligt. Hier broedt de nachtzwaluw, het aantal paartjes op deze kaart is beperkt, tot één of twee. Ik heb opzettelijk drie avonden deze vogel proberen te vinden; alleen op de Middelberg waren er. Het gerucht deed de ronde dat hij ook op de Beeninckxberg broedde, maar geen spoor, evenmin in 's Hertogenheide. Het is me een raadsel waarom er op laatstgenoemde plaats geen zijn. Ik zie mogelijk op het ontbreken van hoge vliegdennen, ofwel is het mogelijk dat de nachtzwaluw in losse kolonies broedt.
Tenslotte is er het probleem van de wespendief in het Walenbos. We weten zeker dat daar vroeger de buizerd gebroed heeft. Midden juni vloog een buizerdachtige vogel over een open plaats in het Walenbos, ik noteerde buizerd. De dag nadien weer een waarneming van dergelijke vogel aan het rietveld, maar hij leek niet zwaar genoeg voor een buizerd. De volgende dag kreeg ik zekerheid: duidelijke waarneming op dezelfde plaats van een wespendief.
Ondertussen was de scherpe roep waargenomen door Hugo en Herman Stieperaere (conservator bij de B.N.V.R.). Toen deze trouwens voor het eerst in het Walenbos kwam, merkte hij op: "dit is een typisch biotoop voor de wespendief". Vorig jaar meende Hugo trouwens al de roep gehoord te hebben. De onzekerheid bleef echter. Bij een vierde bezoek heb ik de roep ook gehoord. Tenslotte had ik in september het geluk de twee boswachters aan te treffen. Beiden hebben trouwens het nest weten staan in een eik enkele jaren terug. De ene beweerde drie jaar geleden, de andere meende dat het langer geleden was. Een ervan heeft trouwens een wespennest zien leeghalen in de zomer in een nabije weide.
We zijn nu zeker: de wespendief broedt al jaren in het Walenbos.

Welke probleemvogels blijven er?

Volgend jaar ga ik proberen om van volgende vogels het broedbewijs te leveren: goudvink, distelvink en appelvink. Ik zeg wel proberen, want ondanks veel geruchten ben ik er niet van overtuigd dat ze hier broeden. Soms kom je wel eens iemand tegen die één van de drie ooit eens heeft weten broeden. Gewoonlijk gaat het om één afzonderlijk geval in één jaar en dan kunnen het ontsnapte kooivogels zijn.
Een probleem ook met de braamsluiper het is toch wel sprekend dat ik dit jaar deze vogel niet gezien, of horen zingen heb; zo een opmerkelijke zang moet toch opvallen. Ik wacht nog op het ogenblik dat iemand kan zeggen: "kijk, daar is het nest van de braamsluiper'".
We vermoeden ook dat ergens in ons Hageland de sperwer en de boomvalk zouden broeden; de laatste heb ik waargenomen tijdens de maand juli. In het Mostingbos vond ik een opgegeten bosduif, kan op een sperwer wijzen. Deze hebben we in het broedseizoen waargenomen in Vertrijk.

Slotwoord

Ik hoop dat al het voorgaande de lezer wat bijgebracht heeft over het enige Hageland. Veel natuur is er niet meer over, maar laten we er ons voor inspannen om dat weinige te behouden en waar het mogelijk is te herstellen.
 

WERKGROEP NATUURSTUDIE

A. ROELANTS

terug naar artikels