|
Een plant die tijdens de weken meermaals in het nieuws kwam, is de TAXUS BACCATA.
Dit
gebeurde evenwel steeds in de rubriek van de ongevallen, hetgeen dadelijk laat vermoeden dat er iets "niet katholieks" aan
de hand is met deze plant.
Citeren wij een paar gevallen.
-
Eind april vond een landbouwer vier van zijn koeien dood in de weide. Rond de kadavers lagen taxustwijgjes. Wat was er
gebeurd? Een buurman had de taxushaag, die zijn hof omringde, gesnoeid en de afgesneden takjes over de
draad in de weide gegooid zonder zich bewust te zijn van het gevaar van zulke daad.
-
Een ander geval deed zich voor op een kleine fokkerij van paarden. In de lente had de eigenaar de taxusboom die zich in
zijn hof bevond, geschoren en de takjes in de weide geworpen. Namiddags liet hij twee merries op de weide en haalde ze 's
avonds terug binnen, blijkbaar zonder iets abnormaals bemerkt te hebben. Groot was dan ook zijn verwondering toen hij 's
anderendaags 's morgens zijn paarden opnieuw wilde uitlaten één van de merries in een doodstrijd was gewikkeld en op advies
van een dierenarts werd besloten het zieke dier voor een noodslachting naar het slachthuis te voeren. Nauwelijks één uur later
stierf plots zijn tweede merrie. Bij een lijkschouwing stelde men vast dat het hart sterk uitgezet, de longen gestuwd en de
darmen ontstoken waren; in de maag trof men taxustwijgjes aan.
-
Tenslotte vermelden we nog dit geval, dat zich voordeed in een manege met een twintigtal paarden. In een tijdspanne van
nauwelijks 3 weken werden niet minder dan drie paarden dood of stervend aangetroffen in een en dezelfde weide. Ook hier werden
taxustwijgjés in de maag van de dode dieren weergevonden. In de weide waar deze ongelukkige dieren gegraasd hadden, vond men
takken van een taxushaag die daar, waarschijnlijk te goeder trouw, door een buurman werden weggegooid.
Taxus baccata
Deze taxus is dus gewis een gevaarlijke klant, zowel voor mens als voor dier. Voor een mens is dit gevaar evenwel minder
reëel
daar deze normalerwijze geen taxustakken gaat opeten.
Wie is nu deze fameuze Taxus baccata?
Welnu, wij zijn de mening toegedaan dat de meeste mensen in onze kontreien deze plant kennen, maar dan waarschijnlijk niet onder
zijn geleerde naam, maar veeleer áls Spaans groen.
Zo lazen we hoger, nl. in het artikel van A. Nijs over Engel Vranckx, dat
"de EngeI" ondermeer Spaans groen gebruikte om er bogen van te maken. Elders noemt men de Taxus "Spaans hout", "Spaanse hage"
(W. Vlaanderen), "Pastoorshage" (O.Vlaanderen).
Het giftig karakter van de plant blijkt, uit volgende volksnamen: venijnboom,
doodsboom.,
( In 't Frans heet hij If; in 't Engels Yew en in het Duits Eibenbaum ).
Spaans groen behoort tot de coniferen of kegeldragende gewassen.
Alhoewel de plant in sommige streken van Europa in het wild
groeit, wordt hij toch meestal aangeplant. Hij is zeer algemeen in parken en tuinen; zeer dikwijls wordt hij gebruikt als haag.
Voorbeelden zijn er te over: de O.L.V. kapel van Lourdes in Bierbeek is omgeven van een hoge haag van taxussen; in de pastorijen
van Boutersem en Butsel staan er taxusbomen; enz.
De taxus leent zich ook uitstekend tot het uitsnoeien van figuren: zo heeft
"Chille" Hendrickx van Kerkom een pracht van een dier "gebeeldhouwd" uit een levende taxusboom.
Ouderdom
Een taxusboom kan zeer oud, zelfs stokoud worden; in Engeland zijn er exemplaren die liefst 1000 (duizend) jaar oud zijn. Hun
stamomvang kan tot 9 á 10 meters bedragen; in dit geval is die stam. wel hol, maar dit belet de boom niet tot 25 meters hoog te
worden.
Naalden
De naalden van de taxus zijn donkergroen, glanzend (althans langs boven), stevig en slank.
Elke boom is ofwel mannelijk ofwel
vrouwelijk.
De mannelijke bloemen zijn klein, bolvormig en bevinden zich aan de onderzijde van scheuten van het voorgaande jaar. In februari
worden ze geel en laten dan grote wolken stuifmeel vrij.
Vrouwelijke bomen hebben kleine, alleenstaande, groene bloemen. Zij blijven moeilijk zichtbaar totdat de vlezige zaadrok, of
mantel opzwelt, en in de loop van september helder rood wordt; alleen de top van het zaad wordt niet omsloten door deze zaadrok.
De zaadjes zelf zijn blauw-violet. Mannelijke en vrouwelijks planten schijnen even giftig te zijn; de giftigheid vermindert
niet bij drogen.
Taxine
De stof, verantwoordelijk voor deze schadelijke uitwerkingen op het menselijk en dierlijk organisme, is het alkaloïde taxine.
In eerste instantie werkt dit product in op het hart, dat in feite een spier is. Welnu, de werking van de hartspier wordt sterk
onderdrukt, zo sterk zelfs dat het hart stilvalt.
Paarden, in het bijzonder, zijn zeer gevoelig voor deze stof 100 tot 200 g taxusbladeren kunnen de dood veroorzaken.
Voor andere dieren worden volgende hoeveelheden als fataal aangezien:
- varken. 3 g per kg lichaamsgewicht.
- schaap en rund: 10 g per kg lichaamsgewicht.
- geit 12 g per kg lichaamsgewicht.
Het taxine werkt bijzonder snel, reeds na 1 kwartier kan de dood plots intreden. Deze dood kan voorafgegaan zijn door krampen en
waggelen. Bij hoge dosis is de doodstrijd van de dieren dus zeer kort.
Bij inname van kleinere hoeveelheden, kan het tot 12 uren
duren vooraleer zich vergiftigingssymptomen manifesteren.
Overleven is in deze gevallen mogelijk, maar de dieren zijn blijvend
gemerkt en zullen nooit meer ten volle renderen.
R. Geysens
|
