|
Felpa Inferior
In de oude kronieken vindt men Neervelp terug onder het bewind
der Franken. Toen noemde men Opvelp en Neervelp Felpa (746). Meer gegevens
over de etymologie van de naam vind je hier (nvdr). Spijtig genoeg heb ik bijna
geen nadere gegevens kunnen vinden over de opeenvolgende eeuwen. Neervelp werd
gescheiden van Opvelp in de 8ste eeuw. Men vindt Felpa terug onder het bewind
tijdens de gemeenten, die geen bijzonderheden aanbrachten. Alles ging verder
zoals tijdens het Frankische tijdperk. De naam Felpa werd veranderd in de naam
Felpa inferior, dit in 1238.
Toen werd ook het dorp verdeeld in 2 delen. Het noorderdeel was in het bezit van
het Priorklooster van Bierbeek; het zuiderdeel was in het bezit van de abdij van
Villers-la Ville.
In het jaar 1374 telde Felpa inferior reeds 49 huisgezinnen, waar de naam Van De
Bempt reeds in voorkomt.
Rond de jaren 1312 werd het kleine leengoed Hof van
Mengerloo aangekocht door Jean de Thunis, zo werd dit leengoed 5 maal vererfd en
kwam het rond 1700 aan Philip de Wignacourt.
In 1625 werd Felpa inferior eigendom van de heer Rase van Grave, heer van
Lovenjoel. Die verkocht het later.aan de familie d'Origone. Hun kleinzoon erfde Felpa inferior in 1665. Onder het bewind van de heren d'Origone werd de eerste
kerk gebouwd rond 1650. Deze kerk was feitelijk maar een grote kapel, en werd
toegewijd aan de Heilige Hilanius, in 1653 werd de eerste pastoor benoemd.
De erfgenamen d'Origone volgden elkander op en in
1680 werd door erfrecht Denis Willemaers, heer van Felpa Inferior; hij stierf
zonder kinderen. Zijn zuster Marie-Anne, weduwe van Nicolaes de Pontheure de
Berlare, stond haar goederen af aan haar dochter, Marie-Josèphe, en aan de
vrouw van Louis van Berlaar. Deze laatste kwam terug in het bezit van het
Mingerloo-hof.
In 1692 werd het dorp verwoest, dit tijdens de optocht van
het geallieerde leger van het Park (Leuven), Voor de twee Velpedorpen bleef dit
leger stilstaan.
In 1705 werden Kerk en Pastorij leeggeplunderd bij de inval
van de Engels-Hollandse troepen in Brabant. Dit was onder het bewind van Denis Willemaers. In 1761 kreeg Felpa
Inferior de naam NEERVELP,
genoemd als heden ten dage.
Meer en meer werd Neervelp bevolkt, in 1856 waren er reeds 94
huizen, 11 jaar later 104, en in 1872 waren er 509 inwoners.
De kerk
 In 1743 werd de nieuwe kerk gebouwd, waar ze heden
ten dage nog staat; ze werd gewijd aan de Heilige Remigius.
In 1863 werd ze vergroot met kruisbeuk en koor. De onkosten
der vergroting beliepen 19.359;80 Fr. De klok van deze kerk had een gewicht van
249 kg, maar was reeds gebarsten in 1869, dit na amper vijf jaar. Ze werd op 10
November van het zelfde jaar
opnieuw gegoten en verzwaard tot 610 kg. Diezelfde klok werd door de Duitsers
weggenomen in december 1943.
De kruisweg dateert van 1871, en
het orgel van 1874.
Deze vernieuwde kerk werd plechtig ingewijd op 11 Juli
1888 door Z. Em. kardinaal Goossens, aartsbisschop van Mechelen.
De in lood geschilderde vensters zijn aangebracht in de jaren
1897-98-99.
In 1860 werd de eerste school, en het gemeentehuis gebouwd en
in gebruik genomen in 1870. De eerste jaren waren er weinig of geen leerlingen,
maar stilaan begrepen de ouders, dat rekenen, lezen en schrijven toch ook hun
nut hadden, en stuurden ze hun
kinderen, bijzonder in de
winter, naar de school. Vier jaar later,
namelijk in 1874 waren er reeds 86 leerlingen 47 jongens
en 59 meisjes.
In 1890 was de bevolking aangegroeid tot 1530 inwoners voor
kerkelijk Neervelp, Molenstede,
een gehucht van Opvelp is namelijk kerkelijk Neervelp, men wordt in Neervelp
gedoopt, men doet er zijn Plechtige Communie, en men trouwt er.
De zusterschool
Doordat de bevolking groeide, werd in
mei 1899 de zustersschool aangekocht
voor 7000 Fr, dit door Pastoor Verlinden van Neervelp, geldelijk gesteund door
de bevolking. Na enkele veranderingen ten bedrage van 2000 Fr
werd de school
geopend op 6 November 1899, bestuurd door de zusters Dominicanessen vin Lubbeek.
Het gemeentebestuur heeft deze school erkend en ingeschreven
op 27 November 1899. De jongens- en meisjesschool kende grote bijval, maar na de
oorlog van 1940-45 verminderde ze zienderogen. De jongensschool moest reeds
sluiten door de fusie met Honsem, en de zusters verlieten de school op 17 Juli
1967, om terug te keren naar hun Moederklooster. De bevolking verminderde niet,
maar er waren minder kinderen.
In 1950 waren er nog 550 inwoners, maar in 1977 nog 515
(kerkelijk),
of 438 gemeentelijk.
De twintigste eeuw
Als men teruggaat naar de jaren 1900, dan is Neervelp nog steeds het kleine
lieve dorpje, met zijn hoogten en laagten, met zijn zware vruchtbare grond,
bijzonder geschikt voor suikerbieten, tarwe, rogge, gerst, haver enzovoort. Met
zijn mooie vergezichten, met zijn oude kerk, waarvan de voorgevel
in zandsteen is, voorzien van een Portaal van 1774, en klokkentoren in de zelfde stijl. De
kruisribben gewelven op pilasters in classicistische stijl, een uitspringend
transept, en 5-zijdig koor.
De sacristie is in neoclassicistische stijl van 1863. De kerk heeft ook
prachtige barokke kandelaars, die spijtig genoeg niet meer te zien zijn in de
kerk, alsook twee oude schilderijen die erg beschadigd zijn. In de warande van
de Pastorie, staan drie beschermde rode beuken.
De grote oorlog
De oorlog van 1914-18 bracht in Neervelp verdriet en ellende, zoals op vele
plaatsen, om dierbaren die men met hele groepen wegvoerde naar Duitsland. (zie
foto).
|
-1916-
Hierboven veertien mannen die
naar Duitsland moesten vertrekken; enkelen hadden echter geluk en werden
terug naar huis gestuurd.
Boven van links naar rechts:
Joseph Stasseyns, Lowie Vanden
Bempt, Remi Vanden Bempt,
Alfons Vanden Bempt (vader en
twee zonen), Edward Noë, Deeerf Lucien
In het midden G.L. Godefriedes,
links, Jules Stasseijns, Emanuel Nijs
rechts:
Joseph van der Wreiden,
Henri Vander W eiden,
Deltour Mouris
liggend van links naar rechts: Lowie Deltour,
Louwie Govaerts
|
Andere waren aan het front om hun Vaderland te verdedigen. In elk gezin was
er wel iemand die ontbrak, een vader, zoon, man of broer. Zo was ook de zoon van
de bekende houtzagerij en maalderij Huens opgeroepen; Rene Huens, jong en vol
overmoed, werd soldaat bij de landmacht, maar gaf zich vrijwillig aan als
kandidaat Vliegenier. Na enkele dagen opleiding, vloog Rene reeds in het
luchtruim, en bleef dienst doen tot de laatste dag van de oorlog.
Nu leeft hij rustig op het grondgebied Opvelp. (Kerkelijk Neervelp) nog kloek
en stoer, voor zijn 86 jarige ouderdom; hij is nog de enige overlevende
oorlogsvliegenier van 1914-18.
De schuttersgilde
Na de oorlog van 1914-18 komt er in Neervelp heel wat verandering. De kleine
dagloners, die vroeger op de grote hoeven werkten, begonnen uit te zien naar
werk in de stad, of bij de Spoorwegen.
De schuttersgilde, genaamd in de volksmond; de Gulle, kwam terug in volle
bloei. De gilde vindt men reeds terug in het jaar 1757. Op de breukstukken, en
in het gildenboek vindt men de naam van Berlaar terug, hij was Heer van Neervelp.
Deze jonker Philippus de Berlaere was hoofdman der schuttersgilde, hij droeg het
lint met de schilden, en een gekroonde arend.
De eerste schutterskoning werd gekroond op 30 mei 1757.
Hier volgen nu de gekende Koningen:
|
Hier ziet men de doelschutters met de sieraden van de
Gilde der Boogschutters.
Zittend van links naar rechts: Luckse Joseph,
Coekse Paul Prins der doelschutters,
Mertens Philippe - Koning,
Collin Lowie
staande van links naar rechts: Godefriedes Jean,
Van Esch Armand,
Godefriedes Jo, Van de Put Emiel,
Van Molkot George, Gilbert Emiel "Patje",
Godefriedes Henri |
Johannes-Batista Abs 1769
Jean Batista De Meuxser 1781
De Meuxser - zoon 1804
Hendriekus Smets 1805
Jocobus Nijs 1809
Noë 1814
Hendriekus Smets 1819
De jonge De Meuxser 1821
Johannes-Josephus Vanderwielingen 1827
Jacobus NIJS 1835
Joris D. 1836
Johannes Baptiste Smets 1839
Paef S. 1842
Josephus Van Hove 1845
Vanden Auwen V. 1846
Jean Baptiste Heerens 1848
P.B. Smets 1857
Bernardus Gores, ingeschreven als broederlid in
1842
Koning in 1851-1'854 ??
Philippus'Godefriedes 1860
Gerardus Govaerts 1863
Jocobus De Meuxser 1866
Gerardus Govaerts 1869-1872
Gustave Van Mol 1875
Lowie Jacqmotte 1877
Jacobus Wakot 1878
Henrikus Vervoedt ...??
Gustove Van Mol 1881-1884
Josephus Vander Wielingen 1887
Henri Leemput 1890
Ferdinant. Lauwens 1893
Edward Noe 1898
Lowie Jacqmotte 1903
In 1905 werd Lowie Jacqmotte koning tot zijn dood
1907 Ferdinant Lauwens, 1 ste lid
(geen koning)
1910 Lombertus Devyuer, 1 ste lid
1911 Lombertus Devyuer, 1 ste lid en hoofdman
1913 Philippe Swinnen hoofdman
1914 tot 1920 oorlog, geen vermelding
1921 Lowie -Jacmotte, Keizer
1921 en 1926 Guileinus Van Esch, Koning
1930 Prosper Leemput, Koning
1932--1933 Leonardus- Godefriedes, Koning
1956 G .- Van Esch, Koning
1939 Leonardus Godefriedes, Koning + 1 ste lid
1940 Edward Noe .1 ste Knaap
1941 Oorlog; de schuttersgilde werd gesloten en werd nooit meer terug opgericht; het doelschieten vierde
dan hoogtij en bij gelegenheden werden de sieraden
(breuk) gedragen van de (GULLE) schuttersgilde (zie
foto)
De muziekkorpsen, de toneelverenigingen, hadden heerlijke en bloeiende jaren.
Het volk herleefde, de auto kwam in het dorp, en men dacht dat aan hun geluk geen einde zou kunnen komen, maar!!
Toen brak de tweede wereldoorlog uit; met angst dacht de bevolking aan de tijd van amper 22 jaar geleden. Toch
bracht de oorlog 40-45 niet zo veel verandering, er waren wel veel vluchtelingen, voor de bombardementen uit de stad Leuven gevlucht.
Zij kwamen bij de burgers wonen, in de vele hoeven.
De hoeves
Men vindt in Neervelp nog verschillende heel oude hoeven, ziehier enkele daarvan.
-
De hoeve Noë vooreerst genaamd Kleine blauwe schuur, een gesloten hoeve gedateerd op de imposten van de voordeur 1733.
Gebouwd uit baksteen en zandsteen; Zijgevel met schouderstukken en muurvlechtingen;
Dwarsschuur-poort met duiventil en fraaie brede zandboogdeur op imposten.
-
De hoeve De Hertogh-Jacqmotte van 1838 bewoond door de familie E. Vandebempt;
gesloten hoeve met gevelsteen boven de poort. Het boerenburgerhuis uit de 19°
eeuw bakent samen met de poort het erf af aan de straatzijde. De hoeve "De
Brouwerij": bewoond door de familie Louis De Hertogh, erfrecht van geslacht op
geslacht. Deze hoeve is van de 18de en 19de eeuw; de schuur in Vakwerk en
baksteenbouw; zijpuntgevel met vlechtingen en schouderstukken; inrijpoort uit de
18de eeuw, rondboog met sluitsteen, geflankeerd door pilasters met Franse voegen.
-
De hoeve, het vroegere Mengerloo, vroeger 80 ha groot; in 1858 herbouwd door
Jean Baptist Noë, geërfd door Alexander Noë, vererfd aan zijn dochter, die
gehuwd is met Ernest Taverniers, nu door hem, en zijn zoon bewoond. Spijtig
genoeg verliest deze fraaie hoeve al haar charme, want men heeft al de
buitenmuren met cement bezet, waardoor deze hoeve al haar waarde verliest.
-
De hoeve Govaerts uit de 18de eeuw, bekend om haar grote schuur, een gesloten
hoeve die door verbouwing veel van haar charme verloren heeft.
Verschillende van deze hoeven zijn geklasseerd.
Na de tweede wereldoorlog
Na de oorlog 1940-45 begint voor Neervelp terug een nieuw tijdperk. Velen
gaan werken buiten het dorp, onder andere bij de burgerlijke luchtvaart en bij
de spoorwegen. Jongeren verhuizen naar de stad, en de bevolking vermindert de
straten worden gebetonneerd, en er komt steeds meer welvaart onder de bevolking.
In 1950 telt Neervelp echter terug 550 inwoners. In 1966 zijn er nog 465, of
530 kerkelijk. Heden ten dage (1978) telt Neervelp 154 huizen, of 505 Kerkelijke
inwoners (434 gemeentelijk).
In 1964 werd Neervelp door de fusie deelgemeente van Honsem, dit tot 1977.
Dan werd ze weer door de fusie deelgemeente van Boutersem. Neervelp ligt op een
hoogte van 90 meter. Ten westen van Opvelp, ten noorden van Bierbeek, ten oosten
van Vertrijk en ten zuiden van Willebringen. Het ligt op 11 km van Leuven, en
10,5 km van Tienen. Het dorp bezit nog een kleuterschool. Onze zielenherder,
Pastoor Denil, werd op 28 November 1961 Pastoor van Neervelp en op 10 December
werd hij plechtig ingehaald. Er trok die dag een lange stoet door de straten, en
vele spreuken stonden boven de deuren aangebracht, de zon was van de partij,
en de mensen, de meeste toen nog in de volle bloei van hun leven waren blij en gelukkig.
Het jaar van het dorp
Nu, 17 jaar lader, zoekt men tevergeefs naar deze optimistische
menigte, de jaren hebben hier ook hun werk gedaan; en de bevolking leeft meer in
berusting. Nochtans slaapt het volk van Neervelp nog niet. Het oude vuur is dit
jaar, 1978, het jaar van het dorp, terug aangewakkerd.
De koppen werden bijeen gestoken, naar wat moest het worden, grote feesten?
Neen iets, dat blijft. Banken werden geplaatst op het Broek, waar dan de wandelaar even kan verpozen, maar dat was niet alles,
De bouwvallige Kapel van O.L.Vrouw van het H.Hart, gebouwd in 1880, moest
hoognodig hersteld worden, ze was erg beschadigd, invallens gereed, dit door de
bouw jaren geleden van de brug over de Velpe. De mannen staken de handen uit de
mouwen, en de Kapel noest en zou terug vernieuwd worden. Zes weken lang, elke
avond werd er met stenen, cement en zand gesjouwd; jong en oud van 't Broek deed
zijn deel, de drie metsers hadden hun handen vol. 's Avonds kwamen de bewoners
van het dorp zien; hoe de werken vorderden, eenieder was vol belangstelling, gaf
goede raad, of bracht zijn steentje nee om de Kapel terug in al haar oude glorie
uit de grond de laten herrijzen.
Op 15 Augustus werd ze dan ook in volle luister gewijd door E. H. Pastoor
Denil, omringd door het zangkoor, en de muziekkapel van Vertrijk. Een dichte
menigte van Neervelp en omliggende kon alzo een Plechtige Mis bijwonen. Na de
mis was er gelegenheid voor de mannen on hun dorst de lessen, en voor de dames
(en heren) on te smullen van die heerlijke Neervelpse taarten met koffie. Het
was een zalige dag voor de mensen van het Broek, die fier naar hun Kapel
omkeken (zie foto's).
|
In
de voorgevel, ziet men ook de barst in de
deurstijl boven; met angst werd de deur nog geopend, men verwachtte
elk ogenblik dat alles zou invallen. |
Deze foto's tonen de oude kapel van "O.L.Vrouw van het
H.Hart, op het broek" men ziet hier, hoe het dak beschadigd was en een stuk
van de zijgevel afgescheurd is van de voorgevel Binnenin de kapel was de
zoldering bijna volledig ingevallen en zag men de wolken door de schaliën;
het altaar dat overwelfd was brokkelde af. |
|
Hier ziet men de binnenkant van de vernieuwde kapel, het altaar in fraaie
steen en marmer, de gemetste achterwand met de nis, waar het oude
O.L.Vrouwbeeldje in staat, de twee spreuken gemaakt door onze vriend Lowie, nu
meer den 80 jaar oud. 's Avonds rond 7 uur worden er elke dag kaarsen
aangestoken, heel wat inwoners komen dan als van ouds even bidden. |
Beeld van de inwijdingsceremonie van 15 augustus 1978.
Men ziet er Z.E.H. pastoor Denil en een deel van de grote menigte, vooraan de drie
mannen van het eerste tot het laatste uur, die hier dan ook de mis mee helpen opluisteren. |
Intussen was de andere kant van het dorp ook beginnen te
beraadslagen. Men zegt immers woorden wekken, maar daden strekken, en zo was
het ook in Neervelp. De bevolking van de Katspoelstraat, de steenweg en de
Vertrijksestraat, beslisten in september dat hun kapel ook terug noest in orde
gebracht worden.
Deze prachtige Kapel van 1752 werd gebouwd door de familie Wauters d'Oplinter,
wonende op het Kasteel van Vertrijk (jaren later kocht deze familie het
kasteeltje van Roosbeek, woning die later bewoond werd door wijlen dochter
Schievels).
Boven op het torentje van de Kapel staat het Kruis met het inschrift 1113, het is echter niet bekend vanwaar het Kruis afkomstig is. Het O.L.Vrouwbeeldje, gans in hout, werd
gestolen in 1973, dit beeldje had een grote waarde, en was 221 jaar oud.
De dieven werden niet gevonden, en alzo verloor de Kapel haar grootste schat.
Deze Kapel was ook erg bouwvallig geworden, zowel binnen als buiten, de klimop
woekerde op de muren en het dak.
Het altaar en de buitenmuien waren nog in goede staat,
maar verder moest alles vernieuwd worden.
Twee mannen begonnen ermee, en aanstonds kwamen er vele jongeren helpen, het dak
werk afgebroken en vernieuwd, kijklustigen waren er
genoeg, en met een lach en een kwikslag werk er flink voortgemaakt. Nu wordt er
nog steeds binnen gewerkt, bijzonder de Hemel boven het altaar vraagt heel veel werk en zorg.
De muren zijn reeds bezet door onze vriend Vie,
die de beide kapellen bezet heeft, nog een vriend die
U niet in de steek laat, een van de weinigen die zich
nog ten volle inzetten voor een goede zaak, en zonder
winstbelang.
Ook hier is de belangstelling groot vanwege gans het
dorp, regelmatig wordt er een bezoek gebracht om te zien hoe de werken vorderen;
spijtig genoeg laat het weder de laatste maanden niet meer toe er verder
aan te werken, maar men hoopt de Kapel gereed te hebben tegen einde april 1979. Ze
zal dan ook luisterrijk ingezegend worden.
(zie foto's).
|
De kapel gebouwd in 1752, was door haar hoge ouderdom
vervallen, en werd door de bewoners van het omliggende terug opgebouwd. U ziet
het dak dat in een erbarmelijke toestand was; de klimop had er heel veel schade
aangebracht; de letters met het opschrift boven de deur waren onleesbaar
geworden. |
Het is de Kabel van O.L.Vrouw Niet Bevlekt Ontvangen„ die met grote ijver terug opgebouwd wordt, en ingezegend zal worden rond Pasen. |
Een nawoordje
We hebben einde vorig jaar, het jaar van het dorp afgesloten. De verlichte
kerstboom heeft aan de Velpe gestaan, Vrede op aarde aan alle mensen van goede
wil fluisterde de boom, en ik geef het door aan U, beste lezers,..
Neervelp, het dorpje waar mijn moeder geleefd heeft, waar mijn grootouders
gewerkt hebben, en waar wij wonen .... is een goed en lief dorpje, waar de
mensen nog bekommerd zijn, de een voor de andere, waar men niet alleen woont in
"stenen " huizen, maar om en met elkaar, waar lief en leed nog met
begrip opgevangen worden, waar nieuwe inwoners ook aanvaard worden, en waar deze
nieuwe inwoners ook echte vrienden zullen zijn van eenieder, en binnen enkele
jaren ook Neervelpenaren zullen zijn (als zij dit zelf graag willen).
De nieuwe huizen staan tussen de oude, in de eeuwenoude gebouwen, en dit
alles heeft ook zijn charme Nieuw en Oud is er steeds geweest, en tegen het
einde van de 20ste eeuw zullen de nieuwe gebouwen dan
ook reeds oud zijn en zo gaat het steeds verder!!!
E. SCHELLES - DECOEN
|
