De Graven van Leuven moeten, nadat zij hier in een weide of "sale", of een vochtige laagte of "sâl", aan een kleine heuvel of "buts", (vandaar waarschijnlijk de naam Butsel), een versterking hadden opgericht die het kruispunt van de Romeinse weg van Tienen naar Leuven met de Velpe beheerste, als laatste wachtpost voor de hoofdplaats van het graafschap, die burcht samen met de nabijgelegen nederzettingen en met het deel van Vertrijk, gelegen aan de linkeroever van de Velpe, geschonken hebben, misschien aan één van hun verwanten, alleszins aan één van hun naaste medewerkers die hen hadden bijgestaan bij de verovering van het graafschap Brunengeruz.

Dit gebied kreeg de benaming "Baltersem^", ofwel naar de bezitter op het ogenblik van de verovering, namelijk prins-bisschop Balderik van Luik, maar meer waarschijnlijk naar graaf Larnbrecht II BALDERIK, zoon van Lambrecht I, die regeerde van 1040 tot 1063.

Alleen Boutersem met Hoogbutsel had een "allodiale status", hetgeen wil zeggen dat de heer er het volledige eigendomsrecht bezat. De rest van de huidige gemeente Boutersem werd in verschillende lenen of onderlenen gehouden van de hertogen van Brabant. De "Baltersem' s" waren dus een stuk beter gegoed dan de andere dorpsheren die zich met een "feodum" of leengoed moesten tevreden stellen.

Enkele getalletjes:

Deze cijfers geven enkele gegevens wat betreft het aantal inwoners.